انتخاب بی متال یا رله حرارتی :

چند نکته مهم در انتخاب بی متال یا رله حرارتی در Motor Starter های مختلف عبارت اند از:

 

1. در انتخاب رله حرارتی برای محافظت موتور (بی متال) در روشهای راه اندازی مختلف باید به این نکته توجه داشت که معمولا بی متال با Trip Class = 10  را معادل سیکل راه اندازی طبیعی) یا Normal Duty (تلقی میکنند و به همین ترتیب بی متال با Trip Class = 30  معادل سیکل راه اندازی سنگین) یا Heavy Duty ( تلقی می شود.
2. مقدار مینیمم و ماگزیمم جریان بی متال با توجه به جریان نامی عبوری از رله حرارتی بطور مناسب انتخاب شود .

تقسیم بندی راه انداز های موتوری

مطابق استاندارد  در پیاده سازی راه انداز موتور حداقل از سه وسیله کنتاکتور، رله اضافه بار حرارتی (بی متال) و کلید بصورت مجزا (یا مجتمع ) استفاده میشود.علاوه بر تقسیم بندی که در " روشهای راه اندازی موتورها" ذکر شد، راه انداز موتور ها بر حسب مشخصات فنی این اجزاء به دو صورت زیر تقسیم بندی میشوند:

 

1. دسته بندی برحسب زمان قطع رله حرارتی(Tripping Time  یا Trip Class ):

در این دسته بندی راه انداز موتور به 4 کلاس 10A ,10 , 20 , 30: تقسیم میشوند.

2. دسته بندی برحسب هماهنگی کنتاکتور و رله حرارتی با سیستم حفاظت یا کلید:

در این دسته بندی راه انداز موتور به تیپ 1 و تیپ 2 تقسیم میشوند:

 

تیپ1:

 در این تیپ راه انداز این امکان وجود دارد.که در زمان اتصال کوتاه کنتاکتور و رله حرارتی آسیب ببینند.

تیپ2:

در این تیپ راه انداز در صورت بروز اتصال کوتاه نباید رله حرارتی آسیب ببیند اما آسیب های جزیی مانند خال زدن کنتاکتهای کنتاکتور مجاز شمرده میشود.

روشهای راه اندازی موتورها:

در حالت کلی شش روش مختلف برای راه اندازی موتورهای AC استفاده میشود:

 

1. راه اندازی مستقیم یاDOL  
2. راه اندازی به روش ستاره مثلث
3. راه اندازی با استفاده از اتوترانسفورماتور
4. راه اندازی با استفاده از راکتور یا مقاومت
5. راه اندازی با استفاده از Soft Starter
6. راه اندازی با استفاده از Frequency Converter

 

بعنوان مقایسه روشهای راه اندازی موارد زیر قابل ذکر است:

1. بجز روش اتصال مستقیم موتور یا روش DOL  در بقیه روشها اصل مهم ، محدود کردن ولتاژ اعمالی به موتور و در نتیجه کاهش جریان راه اندازی موتور میباشد.
2. به همین دلیل در این روشها زمان راه اندازی نسبت به روش اتصال مستقیم افزایش پیدا میکند.
3. در روش DOL هیچگونه محدودسازی جریان راه اندازی اعمال نمیشود. در نتیجه عبور جریان راه اندازی موجب افت ولتاژ شبکه بصورت محلی شده و این افت ولتاژ میتواند به سایر تجهیزات  آسیب وارد کند.
4. علاوه بر  این شتاب گیری بسیار سریع موتور در زمان راه اندازی میتواند باعث آسیب دیدگی اتصالات مکانیکی ، پیچها و یاتاقانها شود. در حالت کلی روش DOL تنها در موتورهای با ظرفیت کوچک و یا حداکثر متوسط بکار گرفته میشود. 

تست تانژانت دلتا در تجهیزات الکتریکی :

 قسمت دوم- روغن ترانسفورماتور:

در ادامه قسمت اول مطلب " تست تانژانت دلتا در تجهیزات الکتریکی"  حداکثر مقدار مجاز تانژانت دلتا برای روغن ترانسفورماتور طبق استاندارد برابر است با:

  :                 Max: 0.005                تانژانت دلتا یا Dissipation factor

 

سایر پارامترهای مهم روغن ترانسفورماتور به قرار زیر است:

 

Clear , dust free	صورت و رنگ ظاهری                       Appearance
Max : 0.895 gr/ml	وزن مخصوص                        Density   at   20^0c
Max: 40 cst Class I Max: 25  cst Class II	ویسکوزیته سیمانتک          Kinematics  viscosity
Min: 140^0c  Class I Min: 130^0c  Class II	نقطه اشتعال                                 Flash point
For DT min: 50Kv/2.5mm For PT min: 60Kv/2.5mm	استقامت الکتریکی               Electrical  strength
Max:- 30^0c Class I Max:- 45^0c Class II	نقطه ریزش                                     Pour Point

مقایسه منابع روشنایی

در مطلب "منابع روشنایی(Lighting Sources):" لامپها را از نظر ساختاری به چهار دسته کلی تقسیم نمودیم، اصول کارکرد دسته اول و سوم  (یعنی لامپهای رشته ای و هالوژن) با هم تقریبا مشابه میباشد. این امر در مورد دسته دوم وچهارم (یعنی لامپهای فلورسنت و تخلیه ای) نیز صادق است.

1. در لامپهای رشته ای و هالوژن عبور جریان باعث گرم شدن فیلامان و ساطع شدن نور از رشته تنگستن میشود. در لحظات اولیه بدلیل پایین بودن دمای فیلامان لامپ ، این رشته مقاومت کمی در برابر عبور جریان از خود نشان میدهد. این عامل باعث میشود که شکل موج جریان عبوری از این لامپها در لحظات اولیه مقدار پیکی داشته باشد که در برخی موارد تا 15 برابر جریان نامی هم میرسد. خوشبختانه دوره حضور این جریان پیک تنها به چند میلی ثانیه نخست پس از کلید زنی محدود میشود و با بالارفتن دمای فیلامان مقدار جریان به سرعت به مقدار نامی همگرا میشود.
2. در لامپهای فلورسنت درون حباب حاوی بخار جیوه در فشار کم تخلیه الکتریکی صورت میگیرد. تخلیه الکتریکی سبب میشود که گاز درون حباب نور با طول موج در محدوده ماوراء بنفش تولید نماید. ماده فلورسنس درون حباب در اثر برخورد نور با طول موج ماوراء بنفش تحریک شده و نور مرئی تولید میکند. یکی از نکاتی که در مورد لامپهای فلورسنت در همینجا متذکر میشوم این است که اگرچه ماده فلورسنس لامپ وظیفه تبدیل پرتوهای ماوراء بنفش به نور مرئی را بر عهده دارد اما به هر حال، در صدی از این پرتوها از حباب عبور کرده و وارد محیط میشوند. به همین دلیل توصیه میشود که تا حد امکان از لامپهای فلورسنت در روشنایی منازل و محیطهای مسکونی استفاده نشود. در آینده سعی میکنم مطلبی در مورد دسته بندی انواع لامپهای فلورسنت و مقایسه طیفهای نورانی انواع مختلف آن آماده و ارایه کنم.
3.  تفاوت دیگر این دسته با لامپهای رشته ای در این است که شکل موج جریان لامپهای فلورسنت و تخلیه ای در هنگام راه اندازی دارای جریان هجومی (inrush current) بوده که میتواند از چند ثانیه در لامپهای فلورسنت تا چند دقیقه در لامپهای تخلیه ای  به طول انجامد. دامنه این جریان هجومی حدودآ 2 برابر جریان نامی برآورد میشود. این نکته بویژه در انتخاب وسایل حفاظت و قطع و وصل این لامپها مهم و حایز اهمیت است.

ضریب انعکاس اجسام و رنگهای مختلف

 

 در انجام محاسبات روشنایی،به منظور نزدیکی محاسبات با واقعیت میبایست از مقادیر واقعی ضرایب انعکاس نور  اشیاء با جنس و رنگهای مختلف و متناسب با کاربری محیط استفاده نمود.

در پاسخ به سوالی که یکی از دوستان عزیر در این زمینه مطرح کرده بودند،در جدول زیر مقادیر ضرایب انعکاس برخی از رنگهای متداول در رنگ آمیزی و نیز ضرایب انعکاس بعضی از مواد را گنجانده ام. امیدوارم که مقادیر ارایه شده مورد استفاده شما در طراحی بهتر نور محیط قرار گیرند.

 

درصد ضریب انعکاس	نوع جسم یا رنگ	ردیف
10-20	رنگ سبزتیره-قهوه ای تیره	1
45-65	رنگ سبز روشن	2
30-50	رنگ قهوه ای مایل به زرد	3
45-55	رنگ زرد کمرنگ	4
50-70	رنگ زرد روشن	5
10-20	رنگ قرمز تیره	6
30-50	رنگ قرمز روشن	7
10-50	رنگ آبی دریایی	8
35-45	رنگ آبی آسمانی	9
45-50	رنگ خاکستری	10
10-15	رنگ خاکستری تیره	11
70-90	رنگ سفید	12
65-85	آلومینیوم پرداخت شده	13
55-60	آلومینیوم کدر	14
60	برنج صیقلی شده	15
54	برنج کدر	16
55	فولاد	17
70	ورق حلبی	18
53-63	نیکل پرداخت شده	19
50	نیکل تیره	20
55	روی صیقلی شده	21
10-25	گرانیت (سنگ خارا)	22
10-50	بتون	23
8-15	آسفالت با اندود قیر	24
10-30	آجر	25
60-85	سنگ مرمر سفید	26
20-30	ملات ساروج تیره	27
40-50	ملات ساروج روشن	28
75-87	کاشی سفید	29
6-8	شیشه روشن	30
5-15	شیشه موجدار	31
88-93	آینه با اندود نقره	32

 

تست تانژانت دلتا در تجهیزات الکتریکی

قسمت اول- ژنراتور:

تست تانژانت دلتا یکی از تستهای روتین ژنراتور است و بعنوان یکی از شاخصهای اندازه گیری ضریب قدرت عایقی سیم پیچ تلقی میشود. اندازه گیری و ثبت این پارامتر بویژه در طول دوره بهره برداری از ماشین میتواند در مطالعه و تحلیل وضعیت عایقی سیم پیچ بسیار کمک کننده و سودمند باشد.

این تست روی هریک از فازها بصورت جداگانه انجام میشود. در این حالت 2 فاز دیگر به هم متصل و زمین میشوند. ولتاژ اعمالی به فاز مورد آزمایش تا 1.4 U_n بالا برده میشود و به مدت 1 دقیقه در این سطح باقی میماند.(در صورت بروز  کرونا این سطح ولتاژ به  1.2 U_n یا  1.0 U_n کاهش داده میشود) بعنوان گام بعدی ولتاژ تا سطح 0.2 U_n کاهش داده میشود. از این نقطه به بعد تانژانت دلتا و کاپاسیتانس با گامهای 0.2 U_n اندازه گیری و ثبت میشود. این روند تا زمانیکه سطح ولتاژ مجددا به مقدار 1.4 U_n برسد( 1.2 U_n یا 1.0 U_n بر حسب موارد ذکر شده قبلی)، ادامه پیدا میکند. در هر مرحله مقادیر زیر ثبت میشوند:

1.       تانژانت دلتا در گام ولتاژ فعلی

2.       تغییرات تانژانت دلتا نسبت به مرحله قبل

مقادیر زیر جهت ارزیابی بکار گرفته میشوند)اندیسها نشان دهنده ضریب گامهای ولتاژی هستند):

Tgδ_0.2  ≤ 0.003

Tgδ_max  ≤ 0.005

0.5×( Tgδ_0.6- Tgδ_0.2 ) ≤ 0.0025  

 

انتخاب قدرت قطع اتصال کوتاه کلید:

 معمولا در انتخاب قدرت قطع اتصال کوتاه کلید از مقادیر پیشنهادی و استاندارد شده سطح اتصال کوتاه (با توجه به سطح ولتاژ کاری کلید ) استفاده میشود.

نکته بسیار مهمی که در انتخاب کلیدهای قدرت در فاز طراحی میبایست به آن توجه داشت اطمینان از عملکرد و قطع مطمئن کلید در برابر تمامی جریانهای اتصال کوتاه محتمل و از جمله اتصال کوتاه همراه با مولفه dc است. همچنانکه در مطلب "تاثیر سطح اتصال کوتاه سیستم بر مشخصات تجهیزات" متذکر شدیم ، مقدار پیک موج اتصال کوتاه در چند سیکل اول میتواند بسیار بزرگ باشد. به همین دلیل در انتخاب قدرت قطع اتصال کوتاه کلید میبایست مقدار لحظه ای مولفه dc در لحظه خفه شدن قوس، محاسبه شود (زیرا از لحظه بروز خطا تا زمان عملکرد کلید مقداری زمان سپری میشود و با توجه به ثابت زمانی شبکه از میزان مولفه dc نسبت به مقدار ماگزیمم در اولین پیک کاسته میشود)

طبق استاندارد، متناظر با درصد مولفه dc محاسبه شده فوق میبایست قدرت قطع اتصال کوتاه کلید افزایش پیدا کند.

منابع روشنایی(Lighting Sources):

منابع روشنایی که بطور معمول در پیاده سازی سیستمهای روشنایی داخلی یا خارجی بکار گرفته میشوند به چهار دسته کلی زیر تقسیم میشوند:

 

1. انواع لامپهای رشته ای
2. انواع لامپهای فلورسنت
3. انواع لامپهای هالوژن
4. انواع لامپهای تخلیه ای شامل : بخار سدیم- بخار جیوه و متال هلاید.

بسته به کاربرد نور مورد نظر و نوع محیطی که سیستم روشنایی برای آن طراحی میشود، ممکن است هریک از چهار دسته فوق بکار گرفته شوند. به منظور مقایسه و انتخاب نوع منبع روشنایی مورد نیاز، مهمترین پارامترها عبارتند از :

 

1. درجه حرارتی طیف نور لامپ
2. قابلیت تفکیک رنگها
3. راندمان  و بهره نور لامپ
4. منحنی پخش نور لامپ
5. قیمت تمام شده سیستم (شامل هزینه های ثابت نصب و هزینه های متغیر ناشی از میزان مصرف انرژی و هزینه های نگهداری)

کلید زنی هادی نوترال

در شبکه های توزیع، سیستمهای زمین مختلفی ممکن است بکار گرفته شود. این سیستمها بر حسب وضعیت هادی نوترال نسبت به زمین بصورت زیر دسته بندی میشوند:

 

1.       TN: یعنی از محل نقطه ستاره ترانس توزیع، سیم نوترال زمین شده در اختیار مصرف کننده قرار میگیرد. این سیستم برحسب وضعیت هادی حفاظتی نسبت به نوترال خود شامل سه دسته است.

a.       TN-C: سیم نوترال با هادی حفاظتی به صورت مشترک استفاده شده است.

b.       TN-S: سیم نوترال و هادی حفاظتی کاملا از یکدیگر مجزا هستند.

c.       TN-C-S: سیم نوترال و هادی حفاظتی در برخی نقاط با یدیگر مشترک و در برخی نقاط از یکریگر جدا شده اند.

 

2.       TT: یعنی از محل نقطه ستاره ترانس توزیع، تنها سیم نوترال زمین شده در اختیار مصرف کننده قرار میگیرد و هادی حفاظتی در محل و توسط مصرف کننده بصورت جداگانه پیاده سازی میشود.

 

3.       IT: هادی نوترال نسبت به زمین ایزوله است یا اینکه اتصال این هادی با زمین از طریق مقاومت بزرگ صورت گرفته است.

 

لزوم یا عدم لزوم قطع و وصل هادی نوترال به پارامترهای زیادی از جمله موارد زیر وابسته است:

1.       نوع سیستم زمین

2.       سطح مقطع هادی نوترال نسبت به فازها

3.       نحوه حفاظت هادی نوترال

4.       ماگزیمم جریان عبوری از  هادی نوترال

5.       وجود منابع موازی